Astrée Lhermitte-Soka is een Franse kunstschilderes die studeerde aan het Savannah College of Art and Design (SCAD) in Georgia, Verenigde Staten. Daar behaalde ze diploma’s in grafisch ontwerp en illustratie. Haar schilderwerk is opgebouwd uit langlopende series en de titels van haar schilderijen spelen een centrale rol. Dankzij woordspelingen en literaire verwijzingen functioneren ze als zelfstandige verhalen.
Titels en woordspelingen: waarom je het werk van Astrée Lhermitte-Soka niet alleen bekijkt, maar ook leest
Bij Astrée Lhermitte-Soka dragen de titels van haar schilderijen volop bij aan de betekenis. Ze worden niet achteraf aan het beeld toegevoegd, maar verdiepen de interpretatie met woordspelingen en literaire verwijzingen.
Een paar voorbeelden. Les quatre coings d’un monde vervangt de geometrische hoek door de kweepeer en opent zo een dubbele lezing, tussen ruimte en natuur. Treize lunes et autant de savonnettes à l’iréos verwijst naar een oud, geurend materiaal — de iriswortel die bij het zeepmaken wordt gebruikt — om te spreken over het verstrijken van de tijd. La Semaine des quatre jeudis grijpt terug op een spreekwoordelijke uitdrukking die naar iets onmogelijks verwijst.
Deze titels zijn geen versiering. Ze sturen de interpretatie en creëren een vervreemdend effect, soms met een literaire verwijzing (Cesare Pavese is een van de auteurs die haar universum inspireren). Haar werk terugbrengen tot de biografie van Astrée Lhermitte en deze talige dimensie buiten beschouwing laten, betekent dat de helft van het verhaal verloren gaat.
Kunstopleiding in de Verenigde Staten: van grafisch ontwerp naar schilderkunst
Astrée Lhermitte-Soka studeerde aan het Savannah College of Art and Design, een gerenommeerde opleiding op het gebied van beeldende kunst en design. Ze ontwikkelde er een dubbele expertise in grafisch ontwerp en illustratie, disciplines waarin een goed begrip van de relatie tussen tekst en beeld essentieel is.
Na haar studie woonde ze enkele jaren in New York, waar ze als grafisch ontwerper werkte. Die Amerikaanse ervaring ging vooraf aan een periode in de filmwereld als grimeur, waarna ze definitief voor de schilderkunst koos.
Haar niet-lineaire loopbaan werpt licht op haar huidige praktijk. Dankzij grafisch ontwerp leerde ze de titel als visueel element te beschouwen, niet als een simpel bijschrift. Ook haar werk als filmgrimeur, waarbij transformatie laag voor laag plaatsvindt, sluit aan bij de manier waarop ze haar schilderseries opbouwt: elk schilderij voegt een nieuwe laag toe aan het overkoepelende verhaal.
Schilderseries van Astrée Lhermitte-Soka: Otom Potom en andere reeksen
Het werk van Astrée Lhermitte-Soka bestaat niet uit losse schilderijen. Het is opgebouwd uit langlopende series, die elk gedurende meerdere jaren een thematisch gebied verkennen.
De serie Otom Potom
De serie Otom Potom, die in 2009 van start ging, zou nog altijd in ontwikkeling zijn. De titel is ontleend aan een Servokroatische uitdrukking en plaatst het project meteen in een meertalige context. De serie verkent taal en de kwetsuren van het bestaan, twee rode draden die in de afzonderlijke schilderijtitels met elkaar worden verweven.
De keuze voor een titel in een vreemde taal voor een schilderreeks is niet toevallig. De kijker komt zo in een taalkundig onbekende omgeving terecht en wordt gedwongen eerst te kijken en pas daarna te proberen te begrijpen.
Andere gedocumenteerde series
Enkele reeksen die in de beschikbare bronnen worden genoemd:
- Doux-sœur: een titel die speelt met de klankovereenkomst met “douceur” (zachtheid) en zo een emotionele en familiale dimensie aan de serie toevoegt
- Les robes porte-bonheur: de combinatie van een alledaags kledingstuk en bijgeloof schept een ruimte tussen het triviale en het symbolische
- Hexagone exigu: de geografische verwijzing naar Frankrijk (de zeshoek) wordt door het bijvoeglijk naamwoord “exigu” (krap) ingeperkt en suggereert zo een reflectie op grondgebied, opsluiting of nationale identiteit
Elke serietitel fungeert als een programma. De naam gaat vooraf aan de schilderijen en bepaalt mede hoe ze worden ontvangen, wat deze aanpak onderscheidt van puur formele schilderkunst.
Artistieke afkomst: Thierry Lhermitte en de familiegeschiedenis
Astrée Lhermitte-Soka is de oudste dochter van acteur Thierry Lhermitte en zijn vrouw Hélène Aubert. Ze groeide op met haar broer Victor en haar zus Louise (ook bekend als Lonny). In haar vaders familie zijn verschillende bekende namen uit de kunst en wetenschap te vinden: schilder Léon Lhermitte, neuroloog Jean Lhermitte en neuroloog François Lhermitte behoren tot haar voorouders.
Deze familiegeschiedenis verklaart deels waarom de roddelpers belangstelling voor haar heeft, maar haar artistieke loopbaan ontwikkelde zich buiten de schijnwerpers. De keuze voor SCAD in plaats van een Parijse kunstacademie, de jaren in New York en haar werk als filmgrimeur: elke stap getuigt van de wens om een eigen weg te banen.
Wat haar privéleven betreft: Astrée heeft een dochter, Alice, uit haar relatie met N. Soka. Zijn naam vormt het tweede deel van haar kunstenaarsnaam.
Wat er verloren gaat als je de titels van Astrée Lhermitte-Soka’s schilderijen weglaat
Deze kunstenares alleen aan de hand van haar familiebiografie voorstellen, betekent voorbijgaan aan wat haar werk zo bijzonder maakt. Online concurrenten bouwen hun artikelen op rond Thierry Lhermitte, de kinderen in het gezin en de ziekte van haar vader. Het schilderwerk wordt daarbij gereduceerd tot een biografisch detail, een regel op haar cv.
Het probleem van die aanpak is concreet. Een schilderij met de titel Les quatre coings d’un monde wordt, wanneer het zonder titel in een fotoreportage over beroemdheden verschijnt, zomaar een doek tussen vele andere. Met de titel ontstaat een spel van verbanden tussen plantkunde, meetkunde en kosmologie. De titel verandert het schilderij in een raadsel om op te lossen.
Wanneer de serie Otom Potom wordt teruggebracht tot “ze schildert”, verdwijnen de meertalige dimensie en de lange ontwikkelingsduur uit beeld. Ook de verwijzingen naar Cesare Pavese raken verloren. Het taalspel dat Astrée Lhermitte-Soka onderscheidt van klassieke figuratieve of abstracte schilderkunst, blijft zo onzichtbaar.
Deze kunstenares maakt verhalende schilderkunst, waarin het verhaal evenzeer door woorden als door pigmenten wordt verteld. Zonder de titels verliezen haar schilderijen de helft van hun betekenis.
